🌿 Hopa, Artvin
Hopa Hakkında
Karadeniz'in en doğusunda liman kenti.
📜 Tarihçe
GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE HOPA TARİHİ: OSMANLI’DAN CUMHURİYET’E BİR SINIR HİKAYESİ
Doğu Karadeniz’in yeşille maviyi buluşturan büyüleyici sahil kenti Hopa, sadece doğal güzellikleri ve sınır ticaretiyle değil, binlerce yıllık köklü geçmişiyle de muazzam bir kültürel mirasa sahiptir. Antik Çağ’dan bu yana stratejik konumu nedeniyle pek çok medeniyetin hakimi olmak istediği bu coğrafya; Kafkas, Gürcü, Laz ve Anadolu kültürlerinin harmanlandığı eşsiz bir tarihi kimlik taşımaktadır. Resmi kaynaklar ve tarihi vesikalar ışığında hazırladığımız bu rehberde, "Hopa’nın tarihi geçmişi", "Hopa adı nereden gelir" ve "Hopa ne zaman ilçe oldu" gibi en çok merak edilen soruların yanıtlarını bulabilirsiniz.
◆ ANTİK ÇAĞ DÖNEMİ VE HOPA İSMİNİN KÖKENİ ◆
Hopa ve çevresinin tarihi, bölgenin ilk yerleşimcileri kabul edilen Hurriler ve ardından gelen Urartular, İskitler ile Kolhis Krallığı’na kadar uzanmaktadır. Antik Çağ dönemindeki adı resmi kayıtlarda Anaxoupê olarak geçen kent, coğrafi yapısının getirdiği avantajla her dönem önemli bir liman ve korunaklı bir iskele vazifesi görmüştür. Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinde de bahsettiği Hopa kelimesinin kökenine dair en yaygın yerel görüşlerden biri, bölgenin otantik dillerinden olan Lazca tabanlıdır. Lazca’da 'Ho' (düz alan) ve 'Pa' (sahil) kelimelerinin birleşimiyle oluşan Hopa’nın, kelime anlamı olarak "deniz kenarındaki düz arazi"yi temsil ettiği düşünülmektedir.
◆ İSLAM ORDULARI VE SELÇUKLU DÖNEMİ ◆
Hopa, tarih sahnesinde çok erken dönemlerde İslamiyet ile tanışmıştır. Hz. Osman döneminde İslam orduları komutanı Habib bin Mesleme’nin Bizans’ı mağlup etmesiyle Çoruh havzası ve Hopa çevresi Müslümanların kontrolüne geçmiştir. Bölge, 853 ile 1023 yılları arasında Müslüman Halifeliği’nin idaresi altında kaldıktan sonra bir dönem yeniden Bizans egemenliğine girmiştir. Büyük Selçuklu Devleti döneminde ise Sultan Alparslan’ın 1064 yılındaki Gürcistan seferi ile Çoruh boyları ve Hopa sahil şeridi tamamen Türk egemenliğine dahil olmuştur.
◆ OSMANLI SERHAT ŞEHRİ HOPA VE YAVUZ SULTAN SELİM DÖNEMİ ◆
Hopa’nın idari ve siyasi yapısındaki en büyük dönüşüm Osmanlı İmparatorluğu döneminde gerçekleşmiştir. İlçe ve çevresi, 1490-1512 yılları arasında şehzadelik yapan ve o dönem Trabzon Valisi olan Yavuz Sultan Selim’in bölgeye düzenlediği askeri seferler sonucunda Osmanlı topraklarına katılmıştır. 1509 yılında, bugün sınırlarımız dışında kalan Gönye Kalesi’nin fethi ve sancak haline getirilmesi ile Hopa bu sancağa resmen bağlanmıştır. Osmanlı taşra yönetiminde "yurtluk, ocaklık, zeamet ve tımar" sistemiyle idare edilen kent, imparatorluğun doğu sınırındaki en stratejik kalelerinden biri konumunu sürdürmüştür.
◆ YÜZ YILLIK MÜCADELE: RUS İŞGALİ VE KURTULUŞ ◆
1829 tarihli Edirne Antlaşması ve ardından gelen tarihi süreçlerde sınır hatları değişen Hopa, I. Dünya Savaşı döneminde büyük acılara ve kahramanlıklara sahne olmuştur. 23 Şubat 1915 tarihinde Rus işgaline uğrayan kent, Rus birliklerinin burada konuşlandığı dönemde askeri lojistik merkez ve hastane olarak kullanılmıştır (Bugün tescilli bir yapı olan Hopa Kültür Evi, o dönem hastane olarak hizmet veren yapılardandır). 31 Mart 1917 tarihli Brest-Litovsk Antlaşması’nın ardından Rus ordularının çekilmesiyle, şanlı Türk Ordusu 14 Mart 1918’de Hopa’ya girerek ilçeyi kesin olarak yeniden anavatan topraklarına katmıştır. Günümüzde her yıl 14 Mart, Hopa'nın düşman işgalinden kurtuluş günü olarak coşkuyla kutlanmaktadır.
◆ CUMHURİYET DÖNEMİ VE İDARİ YAPI: HOPA NE ZAMAN İLÇE OLDU? ◆
Hopa, Osmanlı döneminin sonlarında, 1883 yılında ilçe (kaza) teşkilatına kavuşmuştur. Cumhuriyet’in ilanından sonra ülke genelinde yapılan yeni mülki idare düzenlemelerinde Hopa’nın bağlı olduğu vilayet birkaç kez değişiklik göstermiştir. 1920’li yıllarda mülki olarak Rize vilayetine bağlı bir kaza olan Hopa, 4 Kasım 1936 tarihinde kabul edilen 2885 sayılı kanunla merkezi Rize olan Çoruh Vilayeti'nin kaldırılması üzerine yeni kurulan Artvin (Çoruh) iline bağlanmıştır. İlerleyen yıllarda Hopa'ya bağlı mülki bucaklardan Fındıklı 1948'de (Rize'ye bağlanarak), Arhavi ise 1954'te Hopa'dan ayrılarak müstakil birer ilçe statüsü kazanmıştır.
◆ HOPA TARİHİ TURİZMİ VE GÜNÜMÜZDEKİ ÖNEMİ ◆
Tarih boyunca deniz ticaretiyle nefes alan Hopa, 1951 yılında başlayan çay ziraati ve özellikle 1988 yılında Sarp Sınır Kapısı’nın açılmasıyla sınır ticaretinin Türkiye’deki en önemli merkezlerinden biri haline gelmiştir. Bugün ilçe merkezinde yer alan tescilli tarihi camiler (19. yüzyıl yapımı Aşağı Sundura Camisi ve Orta Hopa Camisi) ve geleneksel mimariyi koruyan ahşap dolma sistemli konaklar, kültür turizmi meraklıları için adeta açık hava müzesi niteliğindedir. Tarihi olayların şekillendirdiği Hopa, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan köklü mirasıyla Doğu Karadeniz tur rotalarının vazgeçilmez bir durağıdır.
Doğu Karadeniz’in yeşille maviyi buluşturan büyüleyici sahil kenti Hopa, sadece doğal güzellikleri ve sınır ticaretiyle değil, binlerce yıllık köklü geçmişiyle de muazzam bir kültürel mirasa sahiptir. Antik Çağ’dan bu yana stratejik konumu nedeniyle pek çok medeniyetin hakimi olmak istediği bu coğrafya; Kafkas, Gürcü, Laz ve Anadolu kültürlerinin harmanlandığı eşsiz bir tarihi kimlik taşımaktadır. Resmi kaynaklar ve tarihi vesikalar ışığında hazırladığımız bu rehberde, "Hopa’nın tarihi geçmişi", "Hopa adı nereden gelir" ve "Hopa ne zaman ilçe oldu" gibi en çok merak edilen soruların yanıtlarını bulabilirsiniz.
◆ ANTİK ÇAĞ DÖNEMİ VE HOPA İSMİNİN KÖKENİ ◆
Hopa ve çevresinin tarihi, bölgenin ilk yerleşimcileri kabul edilen Hurriler ve ardından gelen Urartular, İskitler ile Kolhis Krallığı’na kadar uzanmaktadır. Antik Çağ dönemindeki adı resmi kayıtlarda Anaxoupê olarak geçen kent, coğrafi yapısının getirdiği avantajla her dönem önemli bir liman ve korunaklı bir iskele vazifesi görmüştür. Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinde de bahsettiği Hopa kelimesinin kökenine dair en yaygın yerel görüşlerden biri, bölgenin otantik dillerinden olan Lazca tabanlıdır. Lazca’da 'Ho' (düz alan) ve 'Pa' (sahil) kelimelerinin birleşimiyle oluşan Hopa’nın, kelime anlamı olarak "deniz kenarındaki düz arazi"yi temsil ettiği düşünülmektedir.
◆ İSLAM ORDULARI VE SELÇUKLU DÖNEMİ ◆
Hopa, tarih sahnesinde çok erken dönemlerde İslamiyet ile tanışmıştır. Hz. Osman döneminde İslam orduları komutanı Habib bin Mesleme’nin Bizans’ı mağlup etmesiyle Çoruh havzası ve Hopa çevresi Müslümanların kontrolüne geçmiştir. Bölge, 853 ile 1023 yılları arasında Müslüman Halifeliği’nin idaresi altında kaldıktan sonra bir dönem yeniden Bizans egemenliğine girmiştir. Büyük Selçuklu Devleti döneminde ise Sultan Alparslan’ın 1064 yılındaki Gürcistan seferi ile Çoruh boyları ve Hopa sahil şeridi tamamen Türk egemenliğine dahil olmuştur.
◆ OSMANLI SERHAT ŞEHRİ HOPA VE YAVUZ SULTAN SELİM DÖNEMİ ◆
Hopa’nın idari ve siyasi yapısındaki en büyük dönüşüm Osmanlı İmparatorluğu döneminde gerçekleşmiştir. İlçe ve çevresi, 1490-1512 yılları arasında şehzadelik yapan ve o dönem Trabzon Valisi olan Yavuz Sultan Selim’in bölgeye düzenlediği askeri seferler sonucunda Osmanlı topraklarına katılmıştır. 1509 yılında, bugün sınırlarımız dışında kalan Gönye Kalesi’nin fethi ve sancak haline getirilmesi ile Hopa bu sancağa resmen bağlanmıştır. Osmanlı taşra yönetiminde "yurtluk, ocaklık, zeamet ve tımar" sistemiyle idare edilen kent, imparatorluğun doğu sınırındaki en stratejik kalelerinden biri konumunu sürdürmüştür.
◆ YÜZ YILLIK MÜCADELE: RUS İŞGALİ VE KURTULUŞ ◆
1829 tarihli Edirne Antlaşması ve ardından gelen tarihi süreçlerde sınır hatları değişen Hopa, I. Dünya Savaşı döneminde büyük acılara ve kahramanlıklara sahne olmuştur. 23 Şubat 1915 tarihinde Rus işgaline uğrayan kent, Rus birliklerinin burada konuşlandığı dönemde askeri lojistik merkez ve hastane olarak kullanılmıştır (Bugün tescilli bir yapı olan Hopa Kültür Evi, o dönem hastane olarak hizmet veren yapılardandır). 31 Mart 1917 tarihli Brest-Litovsk Antlaşması’nın ardından Rus ordularının çekilmesiyle, şanlı Türk Ordusu 14 Mart 1918’de Hopa’ya girerek ilçeyi kesin olarak yeniden anavatan topraklarına katmıştır. Günümüzde her yıl 14 Mart, Hopa'nın düşman işgalinden kurtuluş günü olarak coşkuyla kutlanmaktadır.
◆ CUMHURİYET DÖNEMİ VE İDARİ YAPI: HOPA NE ZAMAN İLÇE OLDU? ◆
Hopa, Osmanlı döneminin sonlarında, 1883 yılında ilçe (kaza) teşkilatına kavuşmuştur. Cumhuriyet’in ilanından sonra ülke genelinde yapılan yeni mülki idare düzenlemelerinde Hopa’nın bağlı olduğu vilayet birkaç kez değişiklik göstermiştir. 1920’li yıllarda mülki olarak Rize vilayetine bağlı bir kaza olan Hopa, 4 Kasım 1936 tarihinde kabul edilen 2885 sayılı kanunla merkezi Rize olan Çoruh Vilayeti'nin kaldırılması üzerine yeni kurulan Artvin (Çoruh) iline bağlanmıştır. İlerleyen yıllarda Hopa'ya bağlı mülki bucaklardan Fındıklı 1948'de (Rize'ye bağlanarak), Arhavi ise 1954'te Hopa'dan ayrılarak müstakil birer ilçe statüsü kazanmıştır.
◆ HOPA TARİHİ TURİZMİ VE GÜNÜMÜZDEKİ ÖNEMİ ◆
Tarih boyunca deniz ticaretiyle nefes alan Hopa, 1951 yılında başlayan çay ziraati ve özellikle 1988 yılında Sarp Sınır Kapısı’nın açılmasıyla sınır ticaretinin Türkiye’deki en önemli merkezlerinden biri haline gelmiştir. Bugün ilçe merkezinde yer alan tescilli tarihi camiler (19. yüzyıl yapımı Aşağı Sundura Camisi ve Orta Hopa Camisi) ve geleneksel mimariyi koruyan ahşap dolma sistemli konaklar, kültür turizmi meraklıları için adeta açık hava müzesi niteliğindedir. Tarihi olayların şekillendirdiği Hopa, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan köklü mirasıyla Doğu Karadeniz tur rotalarının vazgeçilmez bir durağıdır.
